Zuzendaria: Imanol Uribe

Urtea: 1984

Herrialdea: Euskal Herria

“Denborak ere margotu egiten du” zioen Goya margolari espainolak eta hitzokin inor baino hobe iradoki zuen artelanen gain denborak jasanarazten duen desitxuratze-prozesuaren sekretua. Fisikoki lientzoan nahiz zeluloidean suerta daitezkeen urradurez gain, hitzok artelan horiek interpretatzerakoan ikusleak dituen balore, pentsamentu eta sentimentuetaz mintzo dira. Testuinguru sozio-politikoa aldatzen den neurrian aldatzen dira, baita ere, artelanaz ikusleak dituen pertzepzioak. Bada, hala gertatu da 1984an Imanol Uribek filmatutako Mikelean heriotza filmarekin, Euskal Herriaren errealitatea aldatu den neurrian.

Izenburuak berak aurreikusten duen patua sufrituko du Mikelek, bere barne askapenerako bidea muintzat duen film honetan. Heriotza bukaeran gertatzen bada ere, bere hileta mezarekin hasten da filma, tarteka ageri diren sekuentziak flashback gisa diskurtsoan txertatuz eta hiletarekin behin eta berriz uztartuz. Horrela, estruktura filmikoari erreparatuz, dramaren eremuan kokatu dezakegu filma. Heriotza bera, izenburuan bertan iragartzeaz gain planoz kanpo gertatzen da eta ez da gidoian tentziozko bira legez erabiltzen, horrekin thriller-etik urrunduz. Egiazki ez du axola nork hil duen Mikel, bai ordea bere askapenerako bide horretan bizitakoaren berri ematea.

Mikel homosexuala da eta ikuslea ez da filmaren erdira arte hortaz ohartuko. Bere barne askapena, adorez izaera eta sexualitatea bizitzeko egiten dituen hautuekin lortzear da. Prozesu horretan, Alma trabestiak berebiziko garrantzia izango du. Gauez, alkohol artean ezagutu, txortan egin eta, aurrerago, maitemindu egingo dira. Filmak, egungo begiradaren pean garaiko zenbait aurreiritzi azaldatzen ditu, hala nola, alkohola sexu harreman homosexualak izateko aitzakia gisa edo trabestismoaren eta homosexualitatearen arteko nahaskea.

Horrez gain, alderdirik interesgarriena Mikelek bere izaera eta ideologia uztartzerakoan sortutako talkan ikustatzen da. Ezker abertzalean aktiboki militatzen du Mikelek eta alderdikideak ohartzean espero ez zuen erantzuna jasoko du. Zentzu horretan, garai hartan bizi zen testuinguru politiko gatazkatsuan, eskubide politikoak aldarrikatzen eta zibilak baztertzen zituztenen erretratu gordina da “Mikelen heriotza”. Haatik, kritikoki aztertuz gero, filmean homosexualitatea beste edozein kondiziogatik trukagarria da dialektika hau erakutsi eta ezker abertzaleko kontraesanak erakusteko asmo bakarra duen film honetan. Dena den, ausarta zen garairako euskal gatazkaren marjinetan beste gatazka hau ikustarazi eta gogoeta plazaratzea.

Hasierako flashback horietako batean, Mikelek bere herriaren panoramika ikusteko asmoz, mendian gora ibili eta, eseri ostean, zigarro bat pizten du. Lehen plano batek bere barnera garamatza. Hortxe dago filmaren muina. Oso adierazgarria da sekuentzia hau, izan ere, aurrerago errepikatu egingo du Uribek behin Mikelek bere izaera osorik bizitzeko hautuak egindakoan. Orduan, baina, oso bestelakoak izango dira gauzak: bai Mikelen begien lehen plano itxia, bai eta herriaren panoramika ere.

0